Nie jesteś anonimowy

Wystarczy adres e-mail. Niekoniecznie twój: jakikolwiek. Wpisujesz go w kilka darmowych narzędzi — legalnych, publicznych, dostępnych dla każdego, kto zechce ich poszukać — i w kilka sekund pojawia się lista: w jakich usługach zarejestrowany jest ten e-mail, czasem zdjęcie profilowe, czasem imię i nazwisko, którego właściciel sądził, że nikomu nie podał. Nie trzeba być specjalistą, nie łamie się żadnego hasła, nie popełnia przestępstwa. Cała ta informacja już tam była — opublikowana, zarejestrowana lub wyciekła — czekając, aż ktoś zada sobie trud jej zebrania.

Kusi, by traktować to jako błąd — lukę, niedopatrzenie, coś, co ktoś powinien naprawić — ale to po prostu normalne funkcjonowanie otwartej sieci. Za każdym razem, gdy rejestrujesz się w usłudze, wypełniasz formularz, publikujesz opinię lub pojawiasz się w cudzym wycieku danych, zostawiasz ślad. Żaden z tych śladów sam w sobie nie jest groźny. Problem — jeśli w ogóle to problem — rodzi się z ich połączenia, a połączenie ich jest proste.

W tym miejscu wiele osób broni się rozsądnym zdaniem: «nie mam nic do ukrycia» lub «dbam o swoje konta». Pierwsze myli ukrywanie się z wybieraniem; wrócimy do tego. Drugie ignoruje fakt, że większość z tych śladów nie została pozostawiona przez ciebie: pozostawił je rejestr handlowy, strona internetowa, która padła ofiarą wycieku, znajomy, który przesłał zdjęcie z tobą i cię oznaczył. Anonimowość w internecie prawie nigdy nie jest twoją własnością; jest co najwyżej mrokiem: tymczasowym faktem, że nikt jeszcze nie pofatygował się, by spojrzeć.

Dotąd mówiliśmy o tym, co jedna osoba może zrobić w kilka sekund, ręcznie. Teraz usuńmy z tego równania człowieka. Tym, co przez lata chroniło nas wszystkich, był brak zainteresowania, nie anonimowość: aby cię znaleźć, ktoś musi chcieć szukać, a nikt nie ma czasu szukać wszystkich. Ta ostatnia bariera — wysiłek poszukiwania — jest dokładnie tą, której maszyna nie posiada. Zautomatyzowany system może przeprowadzić takie samo skanowanie na całej populacji, a nie na pojedynczym celu; bez przerwy, a nie jednorazowo; domyślnie, a nie na podstawie podejrzeń. To, co kiedyś zajmowało badaczowi godziny dla jednej osoby, teraz robi się na milionach naraz, bez marnowania niczyjego czasu i uwagi. Nie trzeba zgadywać, kto chciałby to zrobić — firma, grupa, państwo — wystarczy zrozumieć, że nie trzeba już wybierać, kogo obserwować. Można obserwować wszystkich.

Dlatego «czy mogą mnie znaleźć?» to złe pytanie. Odpowiedź brzmi tak, i będzie tak w coraz większym stopniu. Przydatne pytanie brzmi inaczej: komu i w jakiej mierze jestem zmuszony zaufać, aby żyć w sieci? Ponieważ to właśnie robisz każdego dnia, niemal zawsze bez zastanowienia. Ufasz, że usługa, w której się rejestrujesz, będzie dobrze strzec twoich danych. Ufasz, że twój operator telekomunikacyjny nie będzie podsłuchiwał twoich rozmów. Ufasz, że aplikacja do komunikacji, z której wszyscy korzystają —powiedzmy WhatsApp— robi to, co deklaruje. Ufasz serwerowi znajdującemu się pośrodku, firmie, która nim zarządza, państwu, w którym się on znajduje, darmowemu narzędziu, które ktoś umieścił w sieci. Każde z tych ogniw to decyzja o zaufaniu. Różnica polega na tym, że prawie żadnej z nich nie podjąłeś świadomie: były w pakiecie. Te ogniwa, które wciskają się między ciebie a drugą osobę, nazywane są w żargonie pośrednikami zaufania; nazwa ma mniejsze znaczenie niż to, że tam są i że jest ich wielu.

Jest jeden uczciwy sposób, by to wszystko sprawdzić: zrób to sam ze sobą. I nie potrzebujesz, żebyśmy cokolwiek ci dawali. Otwórz przeglądarkę, wpisz trzy lub cztery słowa —coś w stylu «co internet wie o moim e-mailu»— a sama sieć podsunie ci narzędzia. Ta łatwość jest już w połowie odpowiedzią: jeśli ty potrafisz je znaleźć w dziesięć sekund, to każdy może znaleźć to, co o tobie mówią.

Nie oferujemy naszej własnej listy, i robimy to celowo. Gdybyśmy ci ją podali, musiałbyś nam zaufać: że dobrze wybraliśmy, że te strony będą godne zaufania za pięć lat, że za żadną z nich —dziś czy jutro— nie stoi ktoś o złych intencjach. Nie możemy tego obiecać w przypadku stron, których nie kontrolujemy, i wolelibyśmy nie składać obietnic, których nie możemy dotrzymać. Właśnie o tym mówi ten artykuł. Ale samodzielne szukanie ma swoją cenę: wyszukiwarka nie odróżnia tego, co legalne, od pułapki. Stworzenie strony, która imituje prawdziwe narzędzie, prosi cię o e-mail i go zatrzymuje, jest trywialne. Zanim więc cokolwiek gdziekolwiek wpiszesz, powinieneś wiedzieć, jak czytać adresy.

Będąc tutaj, warto opisać przeciwieństwo tego wszystkiego: kanał bez pośredników. Dwie osoby rozmawiające w odosobnieniu na szczycie góry. Nie ma między nimi listonosza, centrali telefonicznej, serwera, firmy ani państwa. A jednak, zwróć uwagę: zaufanie tam nie znika. Jeśli zdradzasz drugiej osobie tajemnicę, ufasz jej. Tego zaufania nie da się usunąć —i nie ma takiej potrzeby— ponieważ jest ono jedynym, które naprawdę wybrałeś: wiesz, komu ufasz i dlaczego.

Tym, czego nie ma na górze, jest cała reszta. Nikogo pośrodku. I to właśnie jest jedyny model, który można uczciwie odtworzyć w świecie cyfrowym: bezpośredni kanał z jednego urządzenia na drugie, bez niczego i nikogo po drodze. Eliminuje on pośredników, nie zaufanie — twierdzenie inaczej byłoby kłamstwem. Zostawia cię sam na sam z jedynym nieuniknionym zaufaniem, tym, które sam wybrałeś. Nawiasem mówiąc, z takiej architektury piszemy te strony; ale ten argument broni się sam, niezależnie od tego, kto go buduje.

Więc nie, nie jesteś anonimowy i prawdopodobnie już nigdy nie będziesz. Ale to nigdy nie była najważniejsza bitwa. Nie da się żyć —ani poruszać po sieci— bez zaufania komukolwiek; ten, kto próbuje to zrobić, wcale nie jest bardziej wolny, jest po prostu bardziej samotny. Dojrzałość nie polega na nieufności, która jest tylko inną formą naiwności. Polega na byciu wymagającym: na wiedzy, komu obdarzasz swoje zaufanie, jak dalece, w zamian za co i —przede wszystkim— na świadomości, kiedy obdarzasz nim kogoś bez podejmowania decyzji.

Prawie nic w życiu nie jest czarno-białe; prawie wszystko funkcjonuje w szarości, a nauka poruszania się w niej jest w dużej mierze tym, co oznacza posiadanie własnego osądu. Jedynym wyjątkiem jest to, co od podstaw zrobiono dobrze: to, co z samego założenia nie wymaga, byś ufał komukolwiek poza osobą, z którą już zdecydowałeś się rozmawiać. Reszta, cała reszta, to kwestia tego, komu i jak bardzo.