# Féin-óstáil mar chleachtas gairmiúil

> Cuadernos Lacre
> https://solo2.net/ga/leabhair-notai/articulos/an-cheist-idir-an-scamall-agus-an-ioslach-self-hosting.html

Is fiú tosú trí dhímhiotasú a dhéanamh ar fhocal a chuireann eagla gan chúis: freastalaí. Ní meaisín mistéireach i seomra fuaraithe é freastalaí. Is ríomhaire duine eile é go simplí — nó do ríomhaire féin — a choinníonn eolas agus a thugann é don té a iarrann é. Ar feadh na mblianta choinnigh muid eolas ár gcustaiméirí i bhfillteán, i gcófra comhaid, ar an mbord sa deasc, agus níor chaill éinne codladh mar gheall air. Ní raibh an t-eolas scanrúil mar go raibh sé ar pháipéar; ní gá go mbeadh sé scanrúil ach oiread mar go bhfuil sé ar dhiosca.

Níl an «scamall» neamhshaolta ach an oiread. Is ríomhaire cuideachta é, beagnach i gcónaí i bhfad ar shiúl agus beagnach i gcónaí ag duine eile. D’fhoghlaim mé é sin gan iarraidh an lá a fuair mé amach, agus mé cinnte go raibh mo chuid comhad slán i Google Drive, nach raibh sa bhfillteán ar mo ríomhaire ach aicearraí chuig doiciméid a bhí ina gcónaí in áit eile. Dá gcinnfeadh an t-áit eile sin dúnadh, an praghas a athrú nó an tseirbhís a chealú, d’imeodh mo shuaimhneas leis. Ní raibh mo chuid rudaí agam: bhí cead agam rochtain a fháil orthu.

Sin as a dtagann ceist an Chadais seo, atá níos éasca a rá ná a fhreagairt: cá ba chóir do shonraí do chustaiméirí cónaí? Agus do chuid sonraí féin? Cuireann an plé poiblí i láthair é mar nach mbeadh ach dhá fhreagra contrártha ann — scamall na n-ardán mór nó é a dhéanamh tú féin —, beagnach mar cheist faoin taobh ar a bhfuil tú. Ach ní dhá chonair atá ann: is trí cinn iad, agus ní gníomh creidimh ceann ar bith acu. Má léitear go mall iad, tá níos mó miondifríochtaí iontu agus éilíonn siad níos mó ná mar is cosúil.

Is furasta a cheapadh gur gnó do dhlíodóirí, do dhochtúirí nó do iriseoirí é an rúnmhaireacht, agus nach bhfuil aon rud le cur i bhfolach ag an gcuid eile. Is botún é sin, agus ceann costasach. Coinníonn beagnach gach gnó sonraí a gcuid custaiméirí faoi réir an dlí, agus coinníonn go leor acu, gan a fhios acu é, eolas atá i bhfad níos íogaire ná mar is cosúil.

Scríobhann siopa tolg ainm, seoladh agus uimhir ghutháin an cheannaitheora; má tá maoiniú i gceist, a chuid sonraí eacnamaíocha chomh maith. Coinníonn cuideachta athchóirithe nó maisiúcháin grianghraif de thithe a gcuid custaiméirí agus pleananna iomlána a n-áiteanna cónaithe. Bainistíonn cuideachta glantacháin pleananna na n-oifigí a ghlanann sí, go minic marcáilte le dathanna agus uimhreacha a léiríonn cén fostaí a théann isteach cén áit, cén t-am agus cén eochair atá aige. Ní cosúil go bhfuil mórán tábhachta ag baint leis sin go dtí go n-iarrann tú cé eile a mbheadh luach aige dó: is iad na pleananna glantacháin sin, má fhéachtar orthu le súile eile, an léarscáil fhoirfe do dhuine ar bith a d’iarrfadh dul isteach le hintinn goid.

Ní dhéanann sé difear má tá gnó beag nó má dhíolann sé toilg in ionad dlíthe a chosaint: ní fhágann sin go bhfuil a chuid sonraí gan luach ná nach mbaineann an dlí leis. Ní fhágann sé ach go mbíonn claonadh ag an úinéir níos lú machnaimh a dhéanamh air. Agus gan machnamh a dhéanamh ar rud éigin atá mar fhreagracht ort, sin an áit go díreach a dtosaíonn na fadhbanna.

Anseo tagann an agóid láithreach, agus tá sí réasúnta: má tá gach rud ar ríomhaire m’oifige, cad a tharlaíonn má bhriseann sé? Is ceist mhaith í. Is é an freagra ná go bhfuil an líon sábháilteachta a shamhlaíonn muid sna soláthraithe móra níos measartha — agus níos so-insamhlaithe — ná mar is cosúil.

Nuair a fhágaim mo chuid sonraí in ionad sonraí ilnáisiúnta, cuirim muinín go bhfuil cóipeanna acu in áiteanna éagsúla. Agus is dócha go bhfuil: sa dara suíomh, b’fhéidir sa tríú ceann. Ach níl an iomarcacht sin gan teorainn agus, thar aon rud eile, ní liomsa é: is diosca crua fós é nach liomsa é, á bhainistiú ag duine a gcuirim creideamh ann nach bhfíoraím beagnach riamh.

Is féidir liom an líon céanna sin a fhí mé féin, agus le buntáiste cinniúnach. Cónaíonn mo sheirbhís laethúil ar ríomhaire na hoifige. As sin coinním cóip chriptithe ar ríomhaire cuideachta chairdiúil —comhghleacaí gairme, oifig iontaofa eile— agus cóip chriptithe eile, más mian liom, ag an soláthraí Eorpach céanna sin a raibh muid ag caint faoi. Is é an difríocht gach rud: ní hé mo sheirbhís ná mo chuid sonraí atá le feiceáil an rud a fhágaim lasmuigh, ach cóip chriptithe nach féidir ach liomsa a oscailt. Coinníonn an soláthraí seachtrach cófra dúnta nach bhfuil an eochair aige dó. Ní chuirim m’eolas de chúram air: cuirim roinnt beart de chúram air nach gciallaíonn aon rud gan mise.

Lig dom scéal de mo chuid féin a insint, mar léiríonn sé seo níos fearr ná aon argóint. Ar feadh níos mó ná deich mbliana bhí mé i mo chustaiméir dílis do CrashPlan, seirbhís cóipeanna cúltaca a bhí thar barr go teicniúil. Bhí mé ag cúltaca i do scamall mo ríomhairí go léir agus iad siúd de mo theaghlach —iad siúd na cuideachta agus iad siúd sa bhaile, gach rud—, le leaganacha ab fhéidir liom a aisghabháil ag an minicíocht a d’iarrfainn, ag taisteal siar in am go dtí comhad ar leith ó mhíonna ó shin. Tar éis an chéad chóip níor tharchuir sé ach na difríochtaí, criptithe agus comhbhrúite, sa chaoi is gur choinnigh mé cúltaca ollmhór cothrom le dáta gan mórán iarrachta. Shábháil sé mé go leor uaireanta, ó dhoiciméad amaideach go diosca iomlán. Bhí an praghas ag dul suas thar na blianta agus ba chuma liom: d’íoc mé go sona sásta.

An rud nach raibh a fhios agam ná go raibh botún ríofa déanta ag CrashPlan: gheall siad trí chonradh stóráil gan teorainn, i spás agus in am. Agus fásann an spás iolraithe faoin am —blianta staire, leaganacha gach cúpla nóiméad— go dtí go n-éiríonn sé neamh-inbhuanaithe. Lá amháin chuir siad in iúl dúinn go léir go raibh an tseirbhís ag críochnú. Rinne siad é go galánta agus le spriocdháta flaithiúil, beagnach bliain, agus thug siad modhanna dúinn ár gcuid rudaí a íoslódáil. Ach cá dtéann duine le níos mó ná deich mbliana de chóipeanna leaganacha de gach ceann dá dhioscaí? Sin an áit a bhfaigheann tú amach nach bhfuil fiú bealach agat chun gach rud a íoslódáil ná áit chun é a chur, agus, fiú dá bhféadfá, go gcosnódh an stóras nua fortún.

Shábháil mé ceithre rud riachtanacha. D’imigh an chuid eile nuair a mhúch siad an lasc. Bhí mé suaimhneach, bhí m’eolas slán... go dtí gur stop sé de bheith slán. Agus ní mar gheall ar fheall: d’iompair CrashPlan é féin ar bhealach den scoth —murab ionann agus Evernote, a d’iompair é féin ar bhealach náireach blianta ina dhiaidh sin—; go simplí, chinn m’aingeal coimeádta sa scamall, le gach ceart, stopadh de bheith mar sin. Ba é an toradh domsa ná an rud céanna: an rud a chreid mé a bhí sábháilte, d’imigh sé.

An rud a mhúineann an scéal seo i ndáiríre, tá níos mó baint aige le nádúr an duine ná le teicneolaíocht. Nuair a mhothaíonn duine gur freagracht air rud éigin, gníomhaíonn sé go coisctheach: déanann sé cóipeanna, clúdaíonn sé é féin, bíonn amhras air le dea-bhreithiúnas. Nuair a chreideann sé —go hearráideach— go bhfuil an fhreagracht á hiompar ag tríú páirtí mór agus sócmhainneach, ligtear dó féin agus fágann sé rudaí le déanamh. Ní stuaim an suaimhneas tarmligthe sin: is foirm de mhífhreagracht é, gan mhaise.

Tá an mhífhreagracht chiúin sin an-chosúil le mífhreagracht tuismitheoirí a chláraíonn a mac sa scoil is costasaí, a íocann máistir dó ina dhiaidh sin, agus leis sin creideann siad go bhfuil a ndualgas comhlíonta acu. Níl siad tar éis a ndualgas a chomhlíonadh. Is éard is tuismitheoir ann ná a bheith buartha faoi cad a d’fhoghlaim sé inniu, faoin méid nach dtuigeann sé, faoina luachanna, faoina mhuinín as féin. Má bhíonn an mac sin ag cúig bliana is fiche d’aois gan a bheith in ann oibriú ná é féin a iompar, ní ar an scoil a d’íoc an t-airgead an locht: is ar an té a tharmlig agus a d’íoc ag creidiúint gur leor sin an locht. Ní scaoileann íoc le tríú páirtí tú ón bhfreagracht. Ní dheachaigh sé sin riamh.

Tarlaíonn an rud céanna leis na sonraí, agus deimhníonn an stair le déanaí é sin. Caoga nó céad bliain ó shin choinnigh gairmí rudaí a chustaiméirí i bhfillteáin, ina oifig nó ina theach, agus mhothaigh sé freagrach astu. Is annamh a cailleadh aon rud. Tá muid tar éis bogadh go dtí an domhan digiteach agus, le héascaíocht iontach, uaslódálann muid gach rud chuig «an scamall» —nach bhfuil ann ach ríomhaire ilnáisiúnta— agus stopann muid de bheith buartha. Agus go minic bíonn timpistí ann, agus tá cuideachtaí ann a chailleann gach rud, agus ansin deirtear: ba é Google an locht, ba é Microsoft an locht. Ní hea. Is leatsa an t-eolas, nó le do chustaiméirí, ach is tusa an té atá freagrach.

Ní mian teicniúil é do chuid rudaí a óstáil: is é an suaimhneas sin ó fiche bliain ó shin a aisghabháil, an ceann de fios a bheith agat cá bhfuil gach rud agus cén fáth. Tá cosaint sonraí, idir an dá linn, tar éis luascadh géar a fheiceáil —ó gan aon riail a bheith ann, nuair a thaispeáin duine ar bith sonraí custaiméara gan smaoineamh air, go dtí éileamh a thiteann le déine dhíréireach ar an té is lú, an t-oibrí féinfhostaithe a thugann guthán custaiméara don seachadóir—. Ní phléim an cuspóir; tugaim an neamh-chothromaíocht faoi deara. Ach ní scaoileann an neamh-chothromaíocht muid: an lá a mbeidh modhanna ag an rialtas chun rianú agus smachtú a dhéanamh ag scála, stopfaidh an méid de bheith ag cosaint éinne, agus is fiú gan fanacht leis an lá sin gan an teach a bheith in ord. Cabhraíonn sé le sonraí a bheith faoi smacht agat féin comhlíonadh a dhéanamh agus cabhraíonn sé é sin a chruthú. Agus, thar aon rud eile, cuireann sé rudaí ar ais ina n-áit: nuair is leatsa an t-eolas, is leatsa go hiomlán an fhreagracht —níl aon tríú páirtí ann le milleán a chur air, ná tríú páirtí a mbeadh a theip ag cur tú i mbaol—.

Bheadh sé mímhacánta é seo a phéinteáil gan scáthanna. Is ionann áit an idirghabhálaí a ghlacadh agus ualach a iompar: cóipeanna a choinneáil cothrom le dáta, nuashonruithe a chur i bhfeidhm agus freagracht dhlíthiúil —an RGPD— nach scoirfidh, i ndáiríre, de bheith leat go hiomlán (sonraíonn na tagairtí ag an mbun na hailt). Tá obair i gceist, agus bíonn lá ann nuair a theipeann ar rud éigin ag am míchothrom. Ní chuirimid i bhfolach é.

Ach tá an eagla a bhaineann leis an bhfocal sin, freagracht, míchalraithe. Tá sé i bhfad níos éasca do chomhaid a chailleadh i seirbhís scamall a dhúnann, nó do ghrianghraif i Google Photos, ná an fillteán sin de dhoiciméid thábhachtacha atá agat ar do ríomhaire féin a chailleadh: an ceann a bhfuil a fhios agat cá bhfuil sé agus a thabharfá faoi deara go bhfuil sé in easnamh chomh luath agus a n-imeodh sé. An rud a mhothaíonn tú gur leat é, tugann tú aire dó; an rud a chreideann tú a bheith slán i lámha duine eile, déanann tú faillí ann.

Smaoinigh ar na halbaim ghrianghraf ó shin, iad siúd de pháipéar nochtaithe coinnithe i dtarraiceán. An gcuala tú riamh duine ag rá gur «chaill» siad a n-albam teaghlaigh? Cloistear faoin teach a dódh leis an albam istigh ann; é a chailleadh go simplí, ní chloistear. Agus ina ionad sin, daoine a raibh a gcuid grianghraf go léir acu i Google Photos nó in Apple Photos agus a d’fhan gan aon rud: tagann an scéal sin ar ais gach cúpla mí, mar chreid siad go raibh sé slán. Tugann Google Photos aire do do chuid grianghraf, ar ndóigh; ach ní thugann sé aire dóibh mar a thugann tuismitheoirí aire don albam ina bhfuil a gcuid leanaí agus a gcuid garchloinne. Ní réitíonn aon ionad sonraí an difríocht sin: ní ualach amháin í an fhreagracht nuair is leatsa í; is í an ráthaíocht is fearr í freisin.

## Foinsí agus léitheoireacht bhreise

- Rialachán (AE) 2016/679 — airteagal 28 (próiseálaí), airteagal 32 (slándáil na próiseála), airteagal 33 (fógra faoi bhriseadh sonraí), airteagal 37 (ainmniú an Oifigigh Cosanta Sonraí).
- Gníomhaireacht na Spáinne um Chosaint Sonraí — *Treoir phraiticiúil maidir le hanailís riosca i bpróiseáil sonraí pearsanta* (athbhreithniú reatha). Creat do rialaitheoirí a ghlacann feidhmeanna teicniúla dá gcuid féin.
- An Bord Eorpach um Chosaint Sonraí — *Guidelines 1/2024 on processing of personal data based on legitimate interests*. Infheidhme freisin maidir le scrúdú comhréireachta i gcinntí bonneagair féin.
- An Coimisiún Eorpach — eolaire poiblí de sholáthraithe seirbhísí faisnéise atá bunaithe i ndlínse na hEorpa. Pointe tosaigh riaracháin chun roghanna óstála bainistithe Eorpacha a aithint.
- Nextcloud GmbH (An Ghearmáin) — *Nextcloud Enterprise architecture and compliance documentation*. Cás cáipéisithe de bhogearraí saora le cineálacha féin-óstáilte agus bainistithe ag soláthraí Eorpach; úsáideach mar thagairt theicniúil de thionscadal atá á chothabháil i ndlínse na hEorpa ó 2016 i leith.

---

*Cuadernos Lacre · Foilseachán de chuid Menzuri Gestión S.L. · scríofa ag R.Eugenio · curtha in eagar ag foireann Solo2.*
*https://solo2.net/ga/leabhair-notai/*